Categorie archief: Blog

Huidige blog of andere zaken op de homepagina

Boeren en de Grondwet

Geert Wilders wil met een noodwet de Grondwet opzij schuiven. Want de stikstofnormen los laten is simpelweg in strijd met de grondwettelijk taak van de overheid om ons leefmilieu en onze gezondheid te beschermen. Gaat dat niet wat snel?

Even een aanloop: cijfers zijn soms veelzeggend: 68% van ons land is groen: landbouw, bos en recreatiegebied. Maar van die 68% is 80% boerenland. Dat zijn dus bedrijfsterreinen. Want gras is weliswaar groen, maar niet alles wat groen is, is natuur. Gras is veevoer. En door overbemesting en uitputting, monoculturen en efficiënte bedrijfsvoering is grasland vooral heel erg arm en eenzijdig. In de zomermaanden maak ik geregeld flinke fietstochten, door Noord-Holland, Zeeland en ook wel door het Groene Hart, een enkele keer door Friesland en de kop van Overijssel. Ik weet wat boerenland is, speelde er, bouwde er hutten, ving kikkervisjes, sprong over slootjes, of erin.

Weliswaar woon ik al 40 jaar in Amsterdam, maar net als mijn medestedelingen vind ik het fijn om “buiten” te zijn. Dat is dan vaak bos, duin en hei, akkerbouwgebied kan ook nog wel, zoals het kleinschalig ingerichte Walcheren, maar die eindeloze vlakke groene grasvlakten in de noordelijke provincies, zonder vogels op een enkele reiger na, met hier en daar een plukje koeien, die geen boom hebben om onder te schuilen met regen of zon: dat zijn dus gewoon bedrijfsterreinen. In Brabant laat je zo’n tochtje sowieso wel uit je hoofd. Afgelopen zomer een keer geprobeerd onder Eindhoven: buiten de natuurgebieden val je van je fiets van de doordringende stank. Pure ammoniaklucht.

Boerenland bestaat uit binnenstebuiten gekeerde fabrieken. Waar de landbouwmachines in feite mobiele rollende banden zijn. Weilanden en maisakkers zijn platgeslagen, horizontale veevoedersilo’s. Met evenveel natuurwaarde als zo’n silo. Actualiteit: we weten nu ook dat door neonicotinoïden niet alleen de insecten uitsterven, maar ook de bodemfauna doodt. Zonder wormen is grond waardeloos. Gaan we dat ook weer met Monsanto en nieuwe machines oplossen?

Mogen de niet-boeren daar ook nog iets van vinden? Want de aarde is van ons allemaal. Wat nauw aansluit op dat rentmeesterschap dat in kringen van boerenpartij CDA vaak als richtsnoer wordt gehanteerd. Afgelopen weekend maar weer eens van stal gehaald op het CDA-congres. Vanuit de gedachte dat we de schepping in bruikleen hebben en goed moeten beheren. Uitputten van grond vloekt nogal met dat principe. Hoe komen die christelijke boeren daarmee in het reine? Of het is een praatje voor de bühne?

Hoe zouden we het vinden als meer dan helft van de parken in onze steden gebruikt werden door tuincentra? Met een hek eromheen. Omdat het er een beetje uitziet als een park? Dat zou toch heel gek aanvoelen? Dat boerenland is Nederlands grondgebied. En niet zo’n klein stukje van ons land, voor méér dan de helft! Waar niet meer dan 2% van alle gezinnen in ons land een boterham mee verdienen. Waar halen boeren het lef vandaan om die grond zo te gebruiken dat het voor hen maximaal rendeert zonder zich er om te bekommeren dat hun landgenoten daar last van hebben?? Waar halen ze het lef vandaan om het buitengebied zo sterk te verarmen door hun manier van bedrijfsvoering dat de biodiversiteit daar inmiddels veel schraler is dan in de door hen zo gehate steden? Zonder zich te bekommeren hoe komende generaties die verschraling weer moeten oplossen. Hoe kunnen die boeren nog rustig slapen?

En om het laatste fabeltje de wereld uit te helpen: om ons land te voeden hebben we die landbouw – vooral de veebedrijven – in de huidige omvang niet nodig, want onze boeren exporteren meer dan ze produceren voor de binnenlandse consumptie. Een fietstochtje door boerenland is dus een fietstochtje tussen exportbedrijven.

Waarom stellen we wel welstandseisen aan woningbouw, aan de inrichting van de openbare ruimte, hebben we bomenverordeningen, allemaal om te bevorderen dat het fijn leven is in onze steden en dorpen? Waarom houdt die manier van denken op bij de grens van de bebouwde kom?

Waarom laten politici hun oren laten hangen naar actievoerders die doen alsof zij de baas zijn in het buitengebied? En dan kom ik weer terug bij het begin: staat er niet in de Grondwet dat de overheid dient te zorgen voor een goed en zorgvuldig beheer van onze grond, ons water en onze lucht? Met alle geitenpaadjes die de afgelopen decennia zijn gevonden om deze grondwettelijke taak te omzeilen zijn we volledig vastgelopen. Waar is de overheid die de grondwet als richtsnoer voor zijn beleid neemt? Artikel 21 luidt immers: De zorg van de overheid is gericht op […] de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Artikel 22.1: De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid. Daar is toch geen woord Spaans bij? Dat kun je met een noodwetje toch niet opzij schuiven? What’s next?

Waarom er geen reizigers uit de toekomst komen

Meer dan twee jaar heb ik geen blog geschreven. Ik verliet de lezer op 22 januari 2017 met de belofte om na een maand een antwoord te geven op de vraag hoe we ons tegen fakenews zouden kunnen wapenen. Wekte toen nog de hilarische ontkenning van de woordvoerder van Trump over de lage opkomst bij zijn inauguratie met “alternative facts” nog onze lachlust of ongeloof op, het was wel het moment waarop de politiek volledig van zijn fundering loskwam. Onderzoek als sturingsinformatie werd terzijde geschoven en we betraden een volstrekt onbekend terrein. Uit die blog toen: ”We zullen dat gaan merken. Ook in Nederland, en in elke raadszaal in het land. Want een beroep op feiten wordt zinloos. Wat komt daar voor in de plaats?”

Om hoge verwachtingen de kop in te drukken: ik heb geen antwoord gevonden. Integendeel. Het opereren op basis van alternative facts is niet voorbehouden gebleven aan de Trumps van deze wereld. Sterker, het is mainstream geworden. Op basis van selectieve perceptie worden losse feitjes aaneengeregen tot zij naadloos passen bij het mens- en wereldbeeld van de geachte afgevaardigde, in welke gremium dan ook. Het klimaat is bij uitstek een domein aan de hand waarvan je gevolgen van “factfree politics” kunt illustreren. Want de combinatie van onze actuele politieke cultuur en de urgentie van de klimaatkanteling jaagt ons naar een volstrekt onvoorstelbare toekomst.

Mogelijk zijn we naïef geweest om te denken dat wetenschap politieke geschillen met onderzoek kan beslechten. Want niet alleen wordt onderzoek onderuit gehaald door de politiek als het even niet uitkomt, vanuit rechts worden inmiddels alle – meestal sociale – maar dus ook alle klimaatstudies  verdacht gemaakt. De discussie gaat dan helemaal niet meer over de uitkomsten van onderzoek: het is veel simpeler om de onderzoekers verdacht te maken. Ooit gebeurde dat in China tijdens de culturele revolutie en in Cambodja onder Pol Pot, maar in de VS gebeurt vanuit ‘alt right’ ook volop. In Nederland was de verdachtmaking door de student Yernaz Ramautarsin over de Universiteit van Amsterdam als marxistisch bolwerk geen blooper van Thierry Baudet: de timing was nog niet helemaal goed.

Inmiddels hebben we Baudet leren kennen als een onvervalste klimaatontkenner. Terwijl 99,9% van alle klimaatonderzoekers de opeenvolgende hete zomers, het smelten van gletschers en poolkappen, de onblusbare bosbranden ginds, moordende modderstromen daar en uitgedroogde dijken hier verklaren vanuit het verbranden van fossiele brandstoffen wimpelt deze volksvertegenwoordiger deze feiten als fabeltjes weg. Je verstand staat er bij stil. Tot je beseft dat Baudet net als andere volksvertegenwoordigers en spraakmakers gegijzeld is door de kleine politiek van de stemmenwinst op korte termijn. Dat niet alleen Amsterdam over 100 jaar tientallen meters onder water komt te staan, maar ook ons hele industriepark, alle havens en de complete Zuid-as, kortom onze hele economie, als we niet hier en nu actie ondernemen, dringt niet door.

Via het uitwisselen van de verschillende opvattingen komen we er dus niet. We moeten uit een ander vaatje tappen. Urgenda geeft een mogelijke oplossing aan: wettelijke toetsing of we onze zorgplicht voor toekomstige burgers nakomen. Als we grondwettelijk gaan borgen dat alle wetgeving en beleidsmaatregelen getoetst moeten worden aan het criterium dat we geen rotzooi in de atmosfeer, op het land en in het water, in welke vorm dan ook, mogen achterlaten voor toekomstige generaties, dan zouden we meters kunnen maken.

Dat kun je echter niet gemakkelijk afdwingen binnen de bestaande verhoudingen. Je zou eigenlijk de toekomstige generaties een stem moeten kunnen geven bij verkiezingen. Dat is lastig, want we kijken bij verkiezingen vooral achterom: politieke partijen weerspiegelen vooral hoe de maatschappelijke verhoudingen in het verleden waren en mensen zich organiseerden. Het compromis zit bij voorbaat bij elke partij ingebakken waardoor we bij elke twee stappen vooruit er ook weer twee achteruit maken. Energiegebruik terugdringen door verhoging van belasting op energie, maar in een reflex die verhoging weer compenseren met subsidie.

Een oplossing zou kunnen zijn om een dringend beroep te doen op bewoners van de toekomst om naar onze tijd terug te reizen. Dat we die tijdreizigers nog nooit hebben gesignaleerd betekent niét dat het absolute doemscenario zich heeft voltrokken: dat we te weinig tijd hebben gehad om het tijdreizen te kunnen ontwikkelen omdat de aarde onleefbaar zou zijn geworden. Die angst bekruipt mij wel nu en dan, maar tijdreizen zal ook in de toekomst niet kunnen. De tijd gaat echt maar één kant op. Wat niet wegneemt dat het wel erg jammer is dat onze nakomelingen niet kunnen deelnemen aan onze democratische processen. Het zou een waanzinnige impact hebben op onze besluitvorming. Stel je een verkiezingsdebat voor waarbij Baudet het moet opnemen tegen een vertegenwoordiger van klimaatvluchtelingen uit de Randstad die in 2100 het vege lijf hebben moet redden en in een kamp op de grens van Duitsland zijn gestrand, zonder enig bezit. Dan zou die grondwettelijke toetsing op brede steun kunnen rekenen.

Iemand met een beter idee?

tijd

mensen leven te lang

zegt ze met gesloten ogen

het hoofd achterover leunend

tegen de rug van de stoel

 

er dringt geen geluid

van buiten door

de pendule van de hangklok

zwaait de tijd met

trage streken weg

zonder dat er een teken

op de muur achterblijft

 

elke minuut is

als de voorgaande

en de volgende

 

ik hou mijn adem in

 

thuiszorg

diep in zijn gedachten was hij god,

dat wist hij redelijk zeker, maar

wat heb je daaraan als je aan je stoel gekluisterd

bent met de eindeloze tijd voor je

 

hopmarjanneke stroopintkannneke

laat de poppekens dansen

 

sinds zijn laatste hartinfarct stond

zijn rollator werkloos onder de kapstok

op de gang naast de voordeur

 

diep verborgen in de rechterleuning

van zijn fauteuil een compleet universum

dat hij zelf ooit had bedacht

 

hé, god hier, over,

horen jullie mij, over

 

maar nu, hij geeft een harde klap

op de leuning en roept luidkeels verdomme,

hij kan net zo goed op zijn kop gaan staan

 

jesus christ super star

who do you know etcetera

 

zijn schepsels zijn vol van hun eigen sores

onwetend van hun nietigheid

zonder enig benul van hem

 

as van zijn sigaar dwarrelt

op het vlekkerige vloerkleed

stijf van het vuil

 

want tja, hoe kom je als

alleenstaand god aan goede

huishoudelijke hulp

 

———————————–

zo stel ik mij god voor

op dagen dat iedere vorm

van troost welkom is

Ver

we klommen stap voor stap

de vallei uit

de witgele strepen volgend

soms halfverscholen onder

de klimop en braamstruiken

het geluid van een maaimachine en

het hakken van hout

blijft achter

ook het gepiep van mussen en het

lispelen van puttertjes

wordt minder

 

tussen twee rotspieken door

betreden we een komvormig dal

met enkel paarden en koeien

verspreid staan hun winterschuren

het geluid waarmee zij met hun sterke lippen

het gras afscheuren

begeleidt het knerpen van grint

onder onze voeten

 

hoog boven ons het gebrom

van een intercontinentale vlucht